Yargıtay Kararları
Boş Dairenin Sahibi Aidat Öder mi? Kullanılmayan Ortak Alanlar İçin İndirim İstenebilir mi?
Dairede oturmayan veya ortak alanı kullanmayan malik aidattan kurtulabilir mi? KMK m. 20/c kuralı, boş daire, ısınma ve su giderleri ile yönetim planında indirim hükmü.
Yazlık olarak kullanılan, kiraya verilmeyen, yurt dışında yaşayan malikin ya da yatırım amaçlı alınmış boş bir daire düşünün. Malik sorar: “İçinde kimse oturmuyor, asansörü, havuzu, bahçeyi kullanmıyorum. Neden aidat ödüyorum?” Bu soru, KMK’da cevabı çok açık olan nadir sorulardandır. Bu rehber, m. 20/c kuralını, tüketim giderlerini ve gerçek istisnaları anlatır.
Kanun: kullanmamak ödemeyi kaldırmaz
KMK m. 20/1’e göre kat malikleri, aralarında başka türlü anlaşma olmadıkça kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçi giderlerine eşit olarak; sigorta primlerine, bütün ortak yerlerin bakım, koruma, güçlendirme ve onarım giderleri ile yönetici aylığı gibi giderlere ve ortak tesislerin işletme giderlerine arsa payı oranında katılmakla yükümlüdür.
KMK m. 20/c tartışmayı kapatır: kat malikleri, ortak yer veya tesisler üzerindeki kullanma hakkından vazgeçmek veya kendi bağımsız bölümünün durumu dolayısıyla bunlardan faydalanmaya lüzum ve ihtiyaç bulunmadığını ileri sürmek suretiyle bu gider ve avans payını ödemekten kaçınamaz.
Neden böyle? Mantığı
Ortak giderlerin büyük kısmı, daire doluyken de boşken de aynı işleyen sabit giderlerdir: bina sigortası, asansör bakımı ve revizyonu, çatı ve cephe, kapıcı ve güvenlik, ortak aydınlatma, havuz ve bahçe bakımı. Bu giderler binanın bütününü korur ve mülkün değerini sürdürür. Bir malikin dairesini kullanmaması, bu giderleri azaltmaz.
Kanun, kullanım oranına göre pay hesabını bilinçli olarak kabul etmemiştir. Çünkü kullanım ölçmek mümkün değildir ve herkes kendi kullanımını düşük göstererek ödemeden kaçınırdı.
Gider türüne göre durum
| Gider türü | Boş dairede durum |
|---|---|
| Eşit paylaşılan kalemler (kapıcı, kaloriferci, bahçıvan, bekçi) | Boş daire de eşit pay öder |
| Arsa payı oranlı ortak giderler (bakım, onarım, sigorta, asansör, çatı) | Ödenir; kullanım gerekçesi geçersiz |
| Yönetim gideri, hukuki takip | Ortak gider; ödenir |
| Sayaçla ölçülen su | Tüketim kadar; boş dairede düşük |
| Bireysel ısınma (kombi, doğalgaz) | Kendi tüketimi; boş dairede düşük |
| Merkezi ısıtma | Sabit ve değişken pay ayrımı yönetim planına ve mevzuata göre belirlenir |
Merkezi ısıtmada ısı pay ölçerli sistemlerde tüketilen enerji kadar ödeme esas alınırken, sabit giderlerin (kazan bakımı, yakıt dışı sabit giderler) ne kadarının tüketimden bağımsız paylaşılacağı konusu yönetim planında düzenlenmelidir.
Yönetim planında indirim olabilir mi?
KMK m. 20, “aralarında başka türlü anlaşma olmadıkça” ifadesini kullanır. Yani kat malikleri, yönetim planında farklı bir paylaşım öngörebilir. Örneğin:
- Uzun süre boş kalan bağımsız bölümler için belirli bir oranda indirim,
- Yalnızca asansör veya havuz gibi belirli kalemlerde ayrı paylaşım,
- Dükkan, depo, ofis gibi farklı kullanım türleri için farklı katsayı.
Bu tür bir hüküm yönetim planında açık yazılı olmalıdır. Planda yoksa yönetici veya genel kurul tek başına indirim tanıyamaz; çünkü bu yönetim planını fiilen değiştirmek anlamına gelir ve bütün kat maliklerinin beşte dördünün oyunu gerektirir (m. 28). Toplu yapılarda m. 70’teki özel çoğunluk uygulanabilir.
Ödemeyen malike ne olur?
Ödemeyen malik hakkında yönetici veya diğer kat malikleri dava açabilir, icra takibi yapabilir (m. 20). Gecikilen günler için aylık yüzde beş gecikme tazminatı işler. Bağımsız bölümde kiracı varsa, kira miktarıyla sınırlı olmak üzere kiracı da müteselsilen sorumludur (m. 22). Borç başka yoldan alınamazsa mahkemece tespit edilen borç için kanuni ipotek tescil edilebilir; ayrıca ardışık ödememe m. 25’teki çekilmezlik tartışmasını doğurabilir (iki takvim yılı içinde üç defa icra veya dava takibi).
Sık sorulan durumlar
“Taşındım, ev boş; yönetici aidatı yarıya düşürsün.”
Yönetici bunu kendi başına yapamaz. Plan hükmü yoksa, ya malik karşı çıkan taraf olarak dava açabilir ya da plan değişikliği önerisi hazırlanabilir.
“Dairemi kiraya verdim, kiracı kullanıyor. Neden ben ödüyorum?”
Site yönetimi karşısında malik de sorumludur. Kiracı ile paylaşım ise kira sözleşmesine göre belirlenir (işletme giderleri kiracıya, yatırım giderleri malike gibi; bkz. demirbaş ve işletme gideri rehberimiz).
“Dairem yeni, henüz oturulmuyor; kat irtifakı aşamasında.”
Yapı fiilen tamamlanmış ve bağımsız bölümlerin üçte ikisi kullanılmaya başlanmışsa kat mülkiyeti hükümleri uygulanır (m. 17). Bu aşamadan sonra gider payı doğar.
Açıklayıcı örnek: boş daire ve dolu daire
Aşağıdaki sayılar yalnızca hesabı göstermek içindir. 10 bağımsız bölümlü bir apartmanda aylık sabit ortak giderler 20.000 TL (bakım, sigorta, asansör, yönetim) ve kapıcı gideri 10.000 TL olsun. Arsa payları eşit varsayılırsa:
- Arsa payı oranlı sabit giderler: 20.000 ÷ 10 = 2.000 TL her daireye.
- Eşit paylaşılan kapıcı gideri: 10.000 ÷ 10 = 1.000 TL her daireye.
- Toplam sabit pay: 3.000 TL; daire boş olsa da aynıdır.
Sayaçlı su ve bireysel doğalgaz giderleri ise ayrı faturalandığı için boş dairede neredeyse sıfıra yakın olur. Kısacası, sabit ortak gider ödenir; tüketim kadar bedel ödenmez.
Yönetici ve komşuların bakış açısı
Boş daire sahibine “indirim yapılsın” talebi kabul edilirse, farkı diğer malikler üstlenir; bu da adalet sorunu doğurur. Bu yüzden indirim yalnızca yönetim planına yazılmış açık bir hükümle yapılabilir. Plan yoksa en doğru yol, malik talebini yazılı olarak cevaplamak, kanun maddesini belirtmek ve gerekirse plan değişikliği konusunu kurula taşımaktır.
Uzun süre kullanılmayan daire için pratik öneriler
- Su ve doğalgaz sayacını kontrol edin; sızıntı ve kaçak riskine karşı vanaları kapatın.
- Yönetime güncel iletişim bilgisi bırakın.
- Gider bildirimlerini e-posta ve uygulama ile takip edin; yurt dışından ödeme için hesap bilgisini kayıt altına alın.
Yöneticiler için kontrol listesi
- Aidat cetvelinde kalem ayrımı var (sabit / tüketim).
- Sayaçlı giderler tüketime göre yansıtılıyor.
- Planda indirim veya katsayı hükmü varsa cetvele işlendi.
- İtirazlara kanun maddesiyle yazılı cevap verildi.
- Ödemeyen boş daire sahibine yazılı ihtar gönderildi.
SAR1001, yönettiği sitelerde aidat cetvelini kalem kalem hazırlar; sabit ve tüketime bağlı giderleri açıkça ayrıştırır.
Sık sorulan sorular
- Dairede hiç oturmuyorsam aidat öder miyim?
- Evet. KMK m. 20/c'ye göre kat malikleri, bağımsız bölümlerinin durumu dolayısıyla ortak yerlerden yararlanmaya gerek bulunmadığını ileri sürmek suretiyle gider ve avans payını ödemekten kaçınamaz. Daire boş olsa da ortak giderler devam eder.
- Boş daire için su ve ısınma bedelinden indirim olur mu?
- Tüketime dayalı giderler (sayaçla ölçülen su, bireysel enerji) gerçekten kullanılmayan kısım için düşük gelir. Ortak ısıtmada ise sabit payların boş dairede de alınıp alınmayacağı yönetim planına ve ilgili mevzuata göre belirlenir.
- Yönetim planı boş daireye indirim öngörebilir mi?
- Evet. KMK m. 20, kat maliklerinin aralarında başka türlü anlaşma olmadıkça paylaşım yapacağını söyler; yönetim planında yer alan açık bir indirim hükmü bütün kat maliklerini bağlar. Planda yoksa yönetici tek başına indirim tanıyamaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut uyuşmazlıklarda bir avukata danışın. Mevzuat değişebilir; metin yayın tarihindeki durumu yansıtır.
